Ai chịu trách nhiệm khi AI gây thiệt hại?

Trách nhiệm đối với thiệt hại do phần mềm hoặc AI khuyết tật gây ra chủ yếu thuộc về nhà sản xuất, bất kể có lỗi hay không. Chỉ thị mới của EU về trách nhiệm đối với sản phẩm khuyết tật (2024/2853) xếp rõ phần mềm và hệ thống AI vào loại sản phẩm. Chỉ thị áp dụng cho sản phẩm đưa ra thị trường từ ngày 9/12/2026, là thời hạn để các quốc gia chuyển hóa. Người bị thiệt hại có thể yêu cầu bồi thường cho tử vong hoặc tổn hại sức khỏe (kể cả sức khỏe tinh thần), hư hỏng tài sản và việc dữ liệu không dùng cho mục đích nghề nghiệp bị phá hủy hoặc hư hỏng. Việc thiếu bản cập nhật bảo mật cũng có thể khiến sản phẩm bị coi là khuyết tật. Doanh nghiệp chỉ sử dụng AI vẫn chịu trách nhiệm theo các quy tắc chung, ví dụ theo hợp đồng hoặc luật dân sự.

Phần mềm và AI nay là sản phẩm

Chỉ thị (EU) 2024/2853 thay thế các quy tắc đã gần 40 năm tuổi. Chỉ thị coi phần mềm là sản phẩm, dù được cài trên thiết bị hay truy cập qua đám mây hoặc dưới dạng dịch vụ (SaaS), bao gồm cả hệ thống AI. Nhà phát triển phần mềm hoặc nhà cung cấp AI vì thế trở thành nhà sản xuất, chịu trách nhiệm về khuyết tật bất kể có lỗi hay không.

Phần mềm tự do và nguồn mở được phát triển hoặc cung cấp ngoài hoạt động thương mại được loại trừ.

Thiệt hại nào và cho ai

Cá nhân có thể yêu cầu bồi thường cho tử vong, tổn hại sức khỏe kể cả tổn hại sức khỏe tinh thần được y khoa công nhận, hư hỏng hoặc phá hủy tài sản, và việc dữ liệu bị phá hủy hoặc hư hỏng. Không bao gồm tài sản và dữ liệu chỉ dùng cho mục đích nghề nghiệp, cũng như chính sản phẩm khuyết tật.

Sản phẩm bị coi là khuyết tật nếu không bảo đảm mức an toàn có thể mong đợi một cách hợp lý. Việc đánh giá còn xét đến khả năng tiếp tục học hỏi của hệ thống và việc nhà sản xuất có cung cấp bản cập nhật bảo mật cần thiết hay không. Tòa án có thể buộc nhà sản xuất công khai chứng cứ. Với sản phẩm phức tạp về kỹ thuật như AI, tòa có thể suy đoán khuyết tật hoặc mối quan hệ nhân quả.

Từ khi nào và thời hạn ra sao

Các quốc gia thành viên phải chuyển hóa chỉ thị trước ngày 9/12/2026. Quy tắc mới áp dụng cho sản phẩm đưa ra thị trường từ ngày đó; sản phẩm cũ hơn vẫn theo quy định trước đây. Tính đến ngày 28/10/2026, Séc đã công bố dự thảo luật chuyển hóa nhưng chưa thông qua.

Yêu cầu bồi thường phải được đưa ra trong vòng 3 năm kể từ ngày người bị thiệt hại biết về thiệt hại, khuyết tật và bên chịu trách nhiệm. Quyền này chấm dứt muộn nhất 10 năm sau khi sản phẩm được đưa ra thị trường, hoặc 25 năm với tổn hại sức khỏe tiềm ẩn.

Ý nghĩa đối với doanh nghiệp

Doanh nghiệp phát triển hoặc bán phần mềm nên rà soát hợp đồng với nhà cung cấp và khách hàng, thiết lập quy trình cập nhật bảo mật và lưu giữ tài liệu có thể cần làm chứng cứ sau này.

Doanh nghiệp chỉ sử dụng AI không phải là nhà sản xuất theo chỉ thị, trừ khi sửa đổi đáng kể AI. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn có thể chịu trách nhiệm với khách hàng theo hợp đồng hoặc luật dân sự chung. Ủy ban châu Âu đã rút đề xuất chỉ thị riêng về trách nhiệm đối với AI, nên các quy tắc chung này tiếp tục áp dụng.

Luật sư có thể đánh giá vị trí của doanh nghiệp bạn trong chuỗi cung ứng và điều chỉnh hợp đồng, điều khoản sử dụng. Dịch vụ luật sư là có phí; chỉ việc gửi yêu cầu tiêu chuẩn qua LawBridge là miễn phí.

Câu hỏi thường gặp